Een andere visie op chronische pijn en spierspanning

Somatics is een bewegingsmethode die je leert om chronische spierspanning weer bewust te voelen en los te laten. Stress, een blessure, pijn of steeds dezelfde beweging kunnen ervoor zorgen dat spieren automatisch aangespannen blijven, ook als dat niet meer nodig is. Na verloop van tijd kan die spanning zo gewoon worden dat je niet meer merkt dát je spieren voortdurend aangespannen zijn en ook niet meer goed weet hoe je ze bewust kunt loslaten. Dit noemen we sensomotorisch geheugenverlies (SMOG). Vaak is dit de oorzaak van chronische pijnklachten.

Met Somatics leer je je zenuwstelsel opnieuw het verschil voelen tussen aanspannen en ontspannen. Niet door te rekken of te forceren, maar door de aansturing van je spieren te veranderen. De somatische methode waarmee ik werk is gebaseerd op de inzichten van Thomas Hanna, de grondlegger van Hanna Somatic Education.

Als spanning normaal gaat voelen

Je zenuwstelsel organiseert je bewegingen grotendeels zonder dat je daarover hoeft na te denken. Het past zich daarbij voortdurend aan. Na een blessure ga je anders lopen. Onder stress trek je je schouders op. Bij pijn ontzie je automatisch een lichaamsdeel.

In eerste instantie zijn zulke aanpassingen nuttig. Maar als je ze lang genoeg herhaalt, kunnen ze een gewoonte worden. En daar zit de crux: bij sensomotorisch geheugenverlies voel je niet minder pijn. De pijn kan juist heel duidelijk aanwezig zijn. Wat naar de achtergrond verdwijnt, is het besef van de voortdurende spierspanning en de manier waarop je jezelf bent gaan bewegen en spanning bent gaan vasthouden.

Je voelt dus wél de gevolgen — pijn, stijfheid, vermoeidheid of bewegingsbeperking — maar niet meer 'vanzelf' het patroon dat eraan bijdraagt. Je rug kan bijvoorbeeld pijnlijk aanvoelen zonder dat je merkt dat je je rugspieren de hele dag licht aangespannen houdt. Of je voelt pijn rond een heup, maar niet dat je al jaren meer gewicht op één been zet.

En wat je niet meer goed waarneemt, kun je ook moeilijk bewust veranderen. Je kunt tegen jezelf zeggen: ontspan je schouders. Je laat ze zakken en even later zitten ze alweer omhoog.

Somatics brengt die automatische aansturing weer in je bewuste aandacht.

Hoe werkt Somatics?

Bij Somatics gebruik je kleine, langzame bewegingen. Juist door langzaam te bewegen kun je nauwkeurig voelen wat je doet: waar span je aan, welke spieren doen onnodig mee en kun je de spanning ook heel geleidelijk verminderen?

Voelen is daarbij geen bijzaak. Het is de informatie waarmee je brein leert. Je gebruikt beweging en zintuiglijke waarneming samen om een automatisch patroon opnieuw beïnvloedbaar te maken.

Somatics is daarom geen training in de gebruikelijke zin. Het gaat niet om veel herhalingen, verder komen of harder werken. Je leert je zenuwstelsel iets nieuws: een andere manier van bewegen en ontspannen.

Je probeert daarbij niet je houding van buitenaf te corrigeren, spieren sterker te maken of ze verder op te rekken. Je werkt aan de automatische aansturing die bepaalt hoeveel spanning je spieren vasthouden.

Pandiculatie: spanning anders leren aansturen

Een belangrijke techniek is pandiculatie. Je spant een spier of spiergroep eerst bewust aan en vermindert die aanspanning vervolgens heel langzaam en gecontroleerd, tot je helemaal loslaat.

Je brein krijgt zo steeds informatie over wat de spieren doen: meer spanning, minder spanning, ontspannen. Daarmee oefen je opnieuw de bewuste controle over spieren die misschien al jaren grotendeels automatisch worden aangespannen.

Daarbij werk je niet simpelweg spier voor spier. Spieren functioneren samen in bewegingsketens. De oefeningen gebruiken daarom bewegingen waarin verschillende delen van het lichaam met elkaar samenwerken.

Dat is wezenlijk anders dan rekken. Je probeert een gespannen spier niet van buitenaf langer te maken, maar leert je zenuwstelsel om de spierspanning van binnenuit anders aan te sturen.

De natuurlijke patronen achter de oefeningen

Een bijzonder onderdeel van Thomas Hanna's benadering is dat veel oefeningen zijn gebaseerd op natuurlijke reflexen die de basis vormen van onze bewegingspatronen.

De Green Light Reflex helpt je om je op te richten en vooruit te bewegen. Je rug strekt zich en je lichaam maakt zich klaar voor actie. Een baby gebruikt dit patroon al om het hoofd op te tillen en zich uiteindelijk op te richten. 
Klachten: bijvoorbeeld chronische lage rugpijn, stijve hamstrings, nekklachten en een gevoel alsof je altijd 'aan' staat..

De Red Light Reflex is een beschermend patroon waarbij de voorkant van het lichaam zich verkort: de schouders bewegen naar voren, de buik spant aan en het hoofd komt naar voren en omlaag. Je ziet dit patroon onder andere bij schrik, angst, vermoeidheid en langdurige stress. 
Dit geeft klachten als: nek- en schouderpijn, spanningshoofdpijn, een beklemd gevoel op de borst en oppervlakkige ademhaling.

De Trauma Reflex is asymmetrisch. Bij pijn of een blessure aan één kant verplaats je bijvoorbeeld je gewicht en organiseer je je lichaam rond de aangedane kant. Daardoor kan een verschuiving of draai ontstaan die ook blijft bestaan nadat de oorspronkelijke blessure is hersteld. 
Veelvoorkomende klachten: ischias, hardnekkige heup- of bekkenpijn, knieklachten aan één zijde en een scheefstand van het bekken.

Deze patronen zijn niet verkeerd; we hebben ze nodig om te bewegen, te reageren en ons te beschermen. Problemen kunnen ontstaan wanneer één patroon langdurig de overhand krijgt en een tijdelijke reactie een vaste manier van staan en bewegen wordt.

Het sterke van Hanna's benadering is dat juist deze oorspronkelijke bewegingspatronen terugkomen in de oefeningen. Je werkt dus niet alleen aan de plek waar je spanning of pijn voelt, maar aan de samenhangende patronen waarin je lichaam beweegt.

Is Somatics iets voor jou?

Somatics kan helpen als je te maken hebt met:

• Chronische pijn die niet weg gaat (rug, nek, schouders, heupen)

• Stijfheid die bewegen stug en lastig maakt

• Spanning die je niet kwijt raakt, ook al rek je nog zoveel

• Fysieke effecten van stress en angst (benauwdheid, oppervlakkige ademhaling, gespannen kaken)

• beperkingen in je bewegingen waardoor je niet meer kan doen wat je wilt

• pijn die terug blijft komen, ook als je al vaker behandelingen hebt gehad
  
  

Somatics zijn vooral effectief als je het leuk vindt om aandachtig met je lichaam te werken en nieuwe ontdekkingen te doen.